Hipnoza przez długi czas była kojarzona głównie z relaksem lub sugestią. Jednak współczesne badania neurobiologiczne pokazują, że stan hipnotyczny wiąże się z mierzalnymi zmianami w funkcjonowaniu mózgu. Zmiany te dotyczą przede wszystkim tzw. neuroplastyczności funkcjonalnej — zdolności układu nerwowego do reorganizacji połączeń neuronalnych w odpowiedzi na doświadczenie, uwagę i intencję.

Coraz więcej danych wskazuje, że hipnoza może stanowić „okno plastyczności”, w którym mózg staje się bardziej podatny na uczenie się, przeformułowanie nawyków i modyfikację reakcji emocjonalnych. 

Co dzieje się w mózgu podczas hipnozy?

Badania neuroobrazowe (fMRI, EEG) wykazały, że hipnoza nie jest snem ani biernym odpoczynkiem, lecz aktywnością neuronalną o specyficznym wzorcu synchronizacji.
Najczęściej opisywane zmiany to:

1. Zmniejszona aktywność sieci domyślnej (DMN – Default Mode Network)
   DMN odpowiada za wewnętrzną narrację, analizę siebie i innych oraz przepływ myśli niepowiązanych z bieżącym zadaniem. Podczas hipnozy jej aktywność wyraźnie maleje, co ułatwia skupienie na bodźcach i sugestiach terapeutycznych.

2. Wzrost łączności między korą przedczołową (DLPFC) a zakrętem obręczy (ACC)
   Obszary te odpowiadają za kontrolę uwagi, emocji i bólu. W hipnozie obserwuje się ich zwiększoną współaktywację, co może tłumaczyć większą zdolność do samoregulacji bólu, napięcia czy reakcji emocjonalnych.

3. Modyfikacja funkcjonalnej łączności mózgu
   Najnowsze analizy sieciowe (2022–2024) sugerują, że hipnoza przeorganizowuje połączenia między ośrodkami percepcji, emocji i kontroli poznawczej, co ułatwia zmianę wzorców nawykowych i emocjonalnych.

Z perspektywy psychoterapii oznacza to, że w stanie hipnozy klient staje się bardziej zdolny do modyfikacji utrwalonych schematów emocjonalnych i poznawczych.
Mechanizm ten jest podobny do tzw. reconsolidation window znanego z neuropsychologii — krótkiego momentu, w którym wspomnienia lub przekonania mogą zostać przepisane dzięki nowemu doświadczeniu.

Z tego powodu hipnoza bywa stosowana jako wzmocnienie procesów terapeutycznych, szczególnie w:

• terapii bólu przewlekłego,

• terapii lęku i fobii,

• pracy z traumą,

• procesach zmiany nawyków i autopercepcji.

W badaniach klinicznych pacjenci, którzy korzystali z hipnozy wspomagającej psychoterapię, wykazywali szybsze tempo poprawy i trwalsze efekty terapii (Kirsch, 2020; De Pascalis, 2024).

W świetle współczesnych danych, hipnoza to nie magia, lecz precyzyjny sposób wpływania na uwagę i percepcję, który otwiera drogę do świadomej transformacji psychicznej. Hipnoza nie jest alternatywą dla psychoterapii, lecz narzędziem wspomagającym, które – poprzez wpływ na neuroplastyczność – może ułatwiać proces zmiany. Jej skuteczność zależy od jakości relacji terapeutycznej, kompetencji prowadzącego i integracji z psychoterapią.

Źródła i dalsza lektura:

• Hoeft, F. et al. (2012). Hypnosis modulates default mode network connectivity. NeuroImage, 62(1).

• Jiang, H. et al. (2016). Brain functional network alterations in hypnosis. Human Brain Mapping, 37(11).

• Wolf, T. et al. (2022). Functional connectivity reconfiguration during hypnosis. Frontiers in Human Neuroscience.

• De Pascalis, V. (2024). Hypnosis, attention, and cognitive control. Int. J. Clin. Exp. Hypnosis.

• Kirsch, I. (2020). Clinical hypnosis and psychotherapy: a meta-analytic review. American Journal of Clinical Hypnosis.