Istnieje wiele technik terapeutycznych wykorzystujących poszerzony stan świadomości w celu zwiększania korzystnych efektów zachodzących w wyniku psychoterapii. W stanie tym poprzez odwrócenie uwagi od zewnętrznych bodźców i skierowanie jej na wnętrze człowieka, w wyniku czego granica między świadomością, a nieświadomością staje się bardziej przepuszczalna, umożliwia się pacjentowi poznanie przyczyn chorób i problemów, wymagających uzdrowienia. Konieczne jest przy tym, aby osoba doświadczająca, możliwie otwarcie dopuszczała wszystkie wrażenia i spostrzeżenia, ponieważ w procesie takim uczestniczą głębokie warstwy psychiki i uczuć.
Tworzona w ciągu kilkunastoletnich doświadczeń osobistych i terapeutycznych metoda może być próbą poszerzenia opracowanej przez Wernera Meinholda całościowej metody terapeutycznej, głównie o procedury ułatwiające pracę z emocjami.
Podobnie jak u W. Meinholda, łączy psychologię głębi z podejściem humanistycznym, włączając też ujęcie poznawczo-behawioralne.
O terapeutycznych walorach metody decyduje powrót do pierwotnej przyczyny jakiegoś problemu. Przy prawidłowym przebiegu procesu odpamiętywania negatywne emocje, ich przyczyna i wszelkie inne mechanizmy ograniczające mogą zostać na trwałe usunięte z podświadomości. Chodzi przy tym o poznanie właściwej istoty problemu, o odkrywanie, rozpracowywanie, a jeśli to konieczne- uzupełnianie deficytów, korygowanie błędnych wzorców. Odbywa się to poprzez integratywne i stopniowe rozszerzanie rozumienia własnego ja i własnej biografii o ważne składniki pod- i nadświadome. (W. Meinhold)
Zasadnicza część pracy terapeutycznej odbywa się w pozycji leżącej, przy zamkniętych oczach pacjenta. Po dostrzeżeniu przez prowadzącego terapię wyłaniających się emocji, napięć, czy obrazów, pomaga on pacjentowi wejść w jeszcze głębszy z nimi kontakt. Następnie stosując procedurę uwalniającą, która brzmi przykładowo: kiedy odliczę od 3 do 0 cofniesz się pamięcią do momentu, kiedy po raz pierwszy doświadczyłeś tych emocji i uwolnisz się od nich, 3, 2, 1, 0...już. Procedurę tę powtarza się za każdym razem przy wyłanianiu się nowych treści psychicznych, przy czym następuje jej modyfikacja w zależności od tego co się aktualnie pojawia, np.: silne napięcie mięśni, ból fizyczny w dowolnej części ciała, uczucie zduszenia, strach itd.
Osoba, pod obserwacją terapeuty wchodzi w stan umożliwiający głębszą pracę, odznaczającą się przeważnie dużą dynamiką przeżyć emocjonalnych. Stosunkowo łatwo większość poddających się procedurze osób osiąga stan głębokiego odprężenia. W podążaniu za wyłaniającymi się doświadczeniami umożliwia to dostęp do ukrytych treści psychicznych i związanych z nimi emocji, wewnętrznych obrazów i doznań, często dotyczących obszarów pozaosobowych tego co nieświadome, zarówno w płaszczyźnie nadświadomej spirytualnej jak i podświadomej psychicznej (..) pomagając w dotarciu do najgłębszych pokładów duszy i jej przejawów oraz w ewentualnym zmienianiu ich za zgodą i wiedzą pacjenta.(W. Meinhold)
W tradycji psychologicznej takie bardziej ukryte obszary psychiki opisywane były jeszcze przed rewizją psychoanalizy jako nieświadomość etniczna u Z. Freuda. Nieoceniony wkład na tym polu wnieśli także C.G. Jung koncepcją nieświadomości zbiorowej, czy jeden z głównych twórców psychologii transpersonalnej, Stanislav Grof, który treści powstające podczas terapii głębinowej uszeregował w kilka warstw: (1) doznania estetyczne i abstrakcyjne, (2) pamięć indywidualnych przeżyć, (3) doznania okołoporodowe, (4) elementy transpersonalne.
Wydaje się tu wskazane przybliżenie terapeutycznej metody, zaliczanej do nurtu doświadczeniowego psychoterapii humanistycznej, której twórcą jest L. S. Greenberg,.
Typy doświadczeń emocjonalnych
Jedną z podstawowych kwestii w pracy z emocjami jest rozróżnianie między różnymi typami emocjonalnych doświadczeń, wymagających różnych typów interwencji w sesji. Dotyczy to odróżniania pierwotnych i wtórnych emocji; adaptacyjnych i nieadaptacyjnych. W ujęciu Greenberga pierwotne emocje są najbardziej podstawowymi bezpośrednimi reakcjami osoby na sytuację (np. smutek z powodu straty). Wtórne emocje są tymi odpowiedziami, które następują po innych bardziej pierwotnych wewnętrznych procesach i mogą być obronami wobec nich. Wtórne emocje są odpowiedziami na wcześniejsze myśli lub uczucia lub na ich złożone sekwencje. Chociaż możliwości uświadomienia i zrozumienia odnoszą się do większości emocji, tylko uświadomienie sobie pierwotnych emocji dostarcza dostępu do adaptacyjnej informacji, prowadząc do rozwiązania problemu(Greenberg).
Następne istotne rozróżnienie dotyczy pierwotnych stanów, które są adaptacyjne i dostępne wraz z zawartymi w nich informacjami i tych pierwotnych stanów, które będąc nieadaptacyjne, wymagają przekształcenia. Można tu zaliczyć nękające przez całe życie poczucie samotności, smutku, porzucenia, poczucie bezwartościowości lub poczucie nieodpowiedniości. Nie dostarczają one adaptacyjnych wskazówek dla rozwiązywania problemów i charakteryzują się względną trwałością w ciągu życia.
Rozróżnienie między różnymi typami emocji zapewnia mapę dla zróżnicowanych interwencji dotyczących emocji. Wtórne nieadaptacyjne emocje wymagają zmiany przez zgłębienie ich, wraz z generującymi je czynnikami. Nie wystarczy zwykłe skontaktowanie się z tymi emocjami, ale potrzebne jest ich zastąpienie lub przekształcenie.
W Terapii Skoncentrowanej na Emocjach dokonuje się przekształcania nieadaptacyjnych schematów emocjonalnych poprzez aktywowanie nieadaptacyjnego doświadczenia emocjonalnego i szukanie dostępu do adaptacyjnych emocji.
Oprócz ćwiczenia, podobnego do medytacji, polegającego na utrzymywaniu uwagi momentu po momencie, terapeuta trenuje klienta w nowych sposobach przetwarzania doświadczanych treści, dzięki czemu wspólnie można wejść do wysoce subiektywnego świata osobistego doświadczenia, miejsca poza zasięgiem rozumu i poza zasięgiem słów i doświadczać dzięki temu pozytywnego działania(Greenberg).
Do celów pracy terapeutycznej należy nabycie i rozwój umiejętności akceptowania, wykorzystywania i transformowania emocjonalnego doświadczenia. Ważną rolę odgrywa tu świadomość i pogłębianie doświadczania emocji, jak również tworzenie alternatywnych emocjonalnych odpowiedzi wobec pewnych dotychczasowych reakcji, płynących z błędnych interpretacji obecnych lub przeszłych zdarzeń.
Próba rozumienia tego procesu zawarta jest w wykorzystywanym przez Greenberga dialektyczno - konstruktywistycznym ujęciu ludzkiego funkcjonowania, w którym przyjmuje się integrację sfer intelektu i emocji, a osobiste znaczenie opiera się o samoorganizację i wyjaśnienie emocjonalnego doświadczenia. Integracja taka jest osiągnięta przez cykliczny proces nadawania sensu doświadczeniu przez symbolizowanie odczuwanych cielesnych i psychicznych wrażeń oraz próbę ich opisania w języku, budując nowe doświadczenie.
Proces terapii odbywa się w trzech etapach: poprzez uczenie akceptacji, regulacji i transformacji emocji.
Cele interwencji skoncentrowanych na emocjach:
Terapia skoncentrowana na emocjach opiera się na trzech głównych, doświadczalnie potwierdzonych zasadach: (1) zwiększanie świadomości emocji, (2) ulepszanie regulacji emocji, (3) transformacja emocji.
Świadomość emocji
Zwiększanie świadomości i symbolizowanie emocjonalnego doświadczenia w słowach dostarczają dostępu do adaptacyjnej informacji i programów powstawania emocji. Uświadomienie pomaga ludziom nadawać sens doświadczeniom poprzez asymilację procesu opowiadania o nich.
Odczuwając emocję, jej artykułowanie staje się ważną częścią składową uświadamiania. Terapeuta pomaga zbliżać się, tolerować i regulować, jak również akceptować emocje. Akceptacja emocjonalnego doświadczenia, w przeciwieństwie do jego unikania jest pierwszym krokiem w świadomej pracy. Po zaakceptowaniu emocji, terapeuta pomagając w żywym kontakcie z nimi, ułatwia pacjentowi ich wykorzystanie. Rozwijanie świadomości w doznaniu emocjonalnego pobudzenia, a także świadomość wyrażania emocji przynosi terapeutyczny efekt. Oprócz wartości informacyjnej świadomości emocji, symbolizacja emocji poprzez uświadomienie sobie jej pomaga w utworzeniu nowego znaczenia i w rozwoju nowego sposobu ich ujęcia.
Regulacja emocji
Druga zasada emocjonalnego przetwarzania wiąże się z regulacją emocji. Ważnym zagadnieniem w terapii jest, jakie emocje mają zostać uregulowane i jak mają być uregulowane. Emocjami, które wymagają regulacji, są zarówno wtórne emocje (np. smutek, żal) i pierwotne nieadaptacyjne emocje (np. wstyd spowodowany uczuciem bezwartościowości lub paniczny lęk). Umiejętności regulacji emocji dotyczą identyfikowania i etykietowania emocji, akceptacji i tolerowania emocji, tworzenia dystansu wobec nich, uruchamiania pozytywnych emocji i zmniejszania podatności na emocje negatywne
Transformacja emocji
Trzecia i najistotniejsza zasada w tym podejściu polega na transformacji jednej emocji w inną. Oznacza to, że nieadaptacyjny stan emocjonalny może zostać przekształcony przez usunięcie go lub przemienienie z użyciem innej, bardziej adaptacyjnej emocji, w procesie wywoływania cielesno-psychicznego korekcyjnego doświadczenia.
©Copyright by Towarzystwo Hipnozy Terapeutycznej i Badań nad Hipnozą 2009